Hiệu ứng Bandwagon (Hiệu ứng lây lan)

Hiệu ứng Bandwagon sinh ra như thế nào?

Tại sao chúng ta lại sao chép hành vi người khác?

Đáp án đến từ những gì đang diễn ra trong trong tâm trí của chúng ta.

Hiệu ứng Bandwagon là gì?

Một nghiên cứu gần đây trong các lĩnh vực kinh tế học, tâm lý học và chính trị học đã đề cập đến “ Hiệu ứng bandwagon” (Hiệu ứng lây lan). Hiệu ứng này chỉ ra xu hướng lây lan nhanh chóng những ý nghĩ, hành vi của nhiều người. 

Cụm từ Bandwagon bắt nguồn từ một thuật ngữ chính trị của Mỹ, xuất hiện đầu tiên ở thế kỷ 19. Dan Rice – một chú hề nổi tiếng đã hỗ trợ cho tổng thống Zachary Taylor trong những ngày bước vào cuộc vận động tranh cử. Nhờ Dan Rice, Zachary Taylor trở thành Tổng thống thứ 12 của Hoa Kỳ chỉ với một nhóm nhạc diễu hành (Bandwagon) cùng với âm nhạc. Từ đó, các chính trị gia trong những cuộc vận động khác đã bắt chước hiệu ứng này.  

Ở Mỹ có sử dụng một thuật ngữ gọi là “to jump on the bandwagon(nhảy lên đoàn tàu). Thuật ngữ này để ám chỉ ai đó đang làm theo điều mà chính bản thân họ không biết rõ về nó. Đây được cho là biểu hiện điển hình của hiệu ứng Bandwagon. 

Hiệu ứng Bandwagon cho thấy nét tương đồng giữa việc một người chấp nhận ý nghĩ, hành vi với sự chia sẻ (hoặc hành động chia sẻ) giữa người với người.

Một số ví dụ điển hình cho Hiệu ứng Bandwagon

  1. Trong các cuộc bầu cử, ban đầu các ứng cử viên hầu như ngang tài ngang sức nhau. Đột nhiên một ứng cử viên vượt lên chỉ với việc nhận được một chiến thắng nhỏ. Joe Biden là một trong số những ứng viên của cuộc tranh cử Tổng thống Dân chủ năm 2020. Ông đã bất ngờ nhận được sự ủng hộ của nhiều người dân chỉ sau một chiến thắng nhỏ tại Tiểu học Dân chủ Nam Carolina.
  2. Xu hướng “bắt trend” có thể diễn tả rõ ràng việc bắt chước hành vi của đám đông. Mọi người bắt chước nhau đến khi hành động đó trở thành một trào lưu phổ biến trong xã hội.
  3. Một hành vi bắt chước của tập thể khi đạt đến ngưỡng” số lượng người tham gia sẽ tạo ảnh hưởng tai hại. Có thể thấy rõ điều này trong mùa dịch Covid-19 hiện nay. Ở Việt Nam, việc người dân đổ xô mua nước rửa tay, khẩu trang y tế khiến hàng hóa khan hiếm. Hay việc bán giấy vệ sinh hàng loạt không hợp lý ở Úc khiến nhiều cửa hàng không còn giấy. Điều này ảnh hưởng nặng nề đến việc kiểm soát dịch và cuộc sống của người dân.
  4. Một cá nhân hoặc một đội thể thao đột nhiên đạt được thành công lớn sau chiến thắng ban đầu. Điều này khiến cho ai nấy đều bất ngờ. Sự bất ngờ xảy ra ở nhiều người trước vấn đề này là biểu hiện của Hiệu ứng Bandwagon.
"Trend chụp ảnh tone-sur-tone" từng nổi đình nổi đám trong giới học sinh là một biểu hiện của hiệu ứng Bandwagon
“Trend chụp ảnh tone-sur-tone” từng nổi tiếng trong giới học sinh là một ví dụ của hiệu ứng Bandwagon. (Ảnh: Kenh14.vn)

Tại sao lại có Hiệu ứng Bandwagon?

Con người là động vật có tính xã hội, có xu hướng bắt chước những người gần gũi với mình. Chúng ta có thể phát hiện, suy luận về nguy cơ tiềm ẩn về hành vi bất thường đang diễn ra. Hành động được nhiều người thực hiện cũng khiến chúng ta dè chừng. Giả sử khi bạn rời khỏi một cửa hàng và nhìn thấy tất cả mọi người trên đường đang chạy về cùng một hướng. Không cần suy nghĩ, bạn nhất định sẽ chạy theo họ, vì rất có thể sẽ có điều nguy hiểm ở hướng ngược lại.

Về mặt tiến hóa, điều này có ý nghĩa trong việc chạy trốn khỏi kẻ săn mồi hoặc thiên tai. Thật vậy, vì mục đích sinh tồn, hiện nay nhiều loài động vật vẫn còn ảnh hưởng bởi hành vi bắt chước hành động của cá thể khác.

Kết

Có thể thấy, nguyên nhân sinh ra một hành vi tập thể bắt nguồn từ suy nghĩ sẽ có điều nguy hiểm nếu thực hiện hành vi đó, bất kể nó đúng hay sai.

Bài học rút ra là cần suy nghĩ hai lần trước khi theo dõi hành vi của người khác. Đừng ngạc nhiên nếu bạn và người xung quanh tiếp tục “mù quáng” thực hiện một hành vi. Vì có thể chính bạn cũng ở trong trạng thái Bandwagon rồi đấy.

Trúc Quỳnh & Hoàng Giang

Nguồn: https://www.psychologytoday.com/us/blog/science-and-philosophy/202003/what-is-the-bandwagon-effect

 

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *