Tin đồn – đối mặt hay phớt lờ

Một vấn đề nổ ra kéo theo sự xuất hiện hàng chục, hàng trăm, thậm chí hàng ngàn tin tức. Cùng với nó là đủ các kiểu loại, các cách tiếp cận trên nhiều phương diện khác nhau. Trong biển đại dương thông tin đó, có không ít tin sai sự thật, mơ hồ gây hoang mang cho dư luận. Đó là tin đồn.

TIN ĐỒN LÀ GÌ

Theo Peterson và Gist, Tin đồn là thông tin chưa được xác minh hoặc giải thích về các sự kiện. Tin đồn được lan truyền từ người này sang người khác. Chúng liên quan đến một đối tượng, sự kiện hoặc vấn đề mà công chúng quan tâm.

Tin đồn dễ xảy ra khi xã hội quan tâm và lo ngại về một vấn đề nào đó. Xã hội với cơ chế kiểm soát thiếu thông tin chính thức và lời giải thích thỏa đáng cũng dễ làm cho tin đồn gia tăng. 

Tin đồn có thể mang một phần sự thật, nhưng cũng có loại tin đồn sai hoàn toàn. Tuy nhiên, dù có “sai” nhưng tin đồn vẫn cho ta thấy được một điều “thật”. Đó là mức độ quan tâm của dư luận đối với vấn đề.

NHẬN BIẾT TIN ĐỒN

Tin đồn thường xuất phát từ người khác, với cách mở đầu quen thuộc: “Nghe nói…”. “Nghe B nói rằng cô A toàn đoán trúng đề đó”. “Nghe nói năm nay chắc chắn sẽ được tăng lương”. Nghe hấp dẫn thật. Nhưng bạn cần rõ rằng, nguồn thông tin của tin đồn thường đến từ nguồn không chính thức. Do vậy, cũng là “nghe nói”, nhưng mà “Nghe trên bản tin thời sự nói,…” thì thông tin sẽ đáng tin cậy hơn. Tuy nhiên, vẫn cần xét tới yếu tố người nói có truyền đạt lại đúng tin tức hay không. 

Khi được lan truyền từ người này sang người khác, một số chi tiết của tin đồn bị giảm xuống, trong khi có chi tiết khác lại tăng thêm. Điều này khiến cho thông tin trở nên mập mờ, không xác định được chính xác nội dung cốt lõi.

Tuy nhiên, không phải lúc nào các loại thông tin này cũng rạch ròi với nhau. Nhiều người lợi dụng các nguồn thông tin đại chúng như các tờ báo uy tín, những trang web có đông đảo người theo dõi, để truyền đi những thông tin sai lệch. Các tin này sẽ trở thành “quả bom” lớn khiến dư luận hoang mang lo lắng.

Tin đồn được lan truyền thông qua “Nghe nói…”

LÀM SAO ĐỂ KIỂM CHỨNG ĐƯỢC TIN ĐỒN? 

1. Tỉnh táo trước những thông tin

Các thông tin sẽ mang lại nhiều cảm xúc khác nhau cho người xem. Đặc biệt là tin đồn thường đánh vào cảm xúc thay vì nội dung rõ ràng. Vì vậy, khi tiếp nhận một thông tin nào đó, cần phải khống chế cảm xúc của bản thân. Nếu để cảm xúc lấn át lí trí, bạn sẽ không còn đủ tỉnh táo và kiên nhẫn để xác nhận nó có phải tin đồn hay không. 

2. Kiểm định nguồn thông tin

Thông tin đó xuất phát từ nguồn nào, từ chị hàng xóm hay từ tivi, từ báo lá cải hay từ các trang báo chính thống của nhà nước…. Tốt nhất là nên tìm hiểu thông tin của các ban ngành tương ứng. Tin về dịch bệnh thì vào trang của bộ Y tế. Tin về thi cử thì vào trang của bộ Giáo dục. Còn nếu tin về dịch bệnh mà đi kiểm chứng ở trang kinh tế thì … hên xui, bạn may mắn thì là tin đúng, còn không thì nó chỉ là tin đồn mà thôi.

Nguồn tin càng chính thống, càng liên quan đến lĩnh vực của nó thì tỉ lệ đúng càng cao.

3. So sánh với các nguồn tin tương đương.

Bước này nhằm xác minh, củng cố xem thông tin bạn nhận được có hoàn toàn là tin tức đúng hay không. Nếu ở các nguồn tin đều chính thống nhưng lại có sự khác biệt về nội dung cốt lõi thì cần cẩn thận. Các thông tin chưa được rõ ràng mà còn mông lung mập mờ và có thể chứa yếu tố gây nhiễu. Lúc này nên kiên nhẫn chờ đợi thông tin mới xác nhận hoặc liên lạc với người uy tín trong lĩnh vực để kiểm định lại.

CÁCH XỬ LÝ TIN ĐỒN

Đầu tiên là bình tĩnh lại, đừng vội “tay nhanh hơn não” mà chia sẻ tin với người khác. Bạn có thể mừng rỡ, quẩy ăn mừng, hay buồn bã, nhưng mà nên làm một mình thôi. Sau đó hãy suy nghĩ rằng: “Ủa, tin này đúng không ta? Lỡ dính phải tin đồn thì sao?” để bản thân tỉnh táo lại trước cái sự xúc động mà thông tin mang lại, tạo ra nhu cầu xác thực thông tin. Hoặc bạn có thể bỏ qua cái giai đoạn bộc lộ cảm xúc mà nhảy luôn tới đoạn suy tư luôn thì càng tốt.

Tiếp theo, là phân tích thông tin. Có thể phân tích thông tin dựa vào tính khả thi, bằng chứng xác thực hoặc tính logic.

Ví dụ trong dịch bệnh Corona, có thông tin rằng “Tôi có người quen là bác sỹ trong bệnh viện, nói rằng có hơn ba mươi mấy người nhiễm bệnh và tử vong. Tin này bị bưng bít nhưng do người đó sợ quá nên nói cho bạn bè, người thân biết thôi. Tôi nói tin này cho bạn biết để bạn đề phòng.” Nghe qua thì sợ thật, nhưng nhìn lại thì thấy tin này có rất nhiều vấn đề. Có tử vong thì người nhà và hàng xóm sẽ biết ngay và không im lặng trước vấn đề này. Nếu “bưng bít” thì cũng chỉ 1 – 2 vụ, nhiều hơn thì khó, nhất là trong thời kì nhạy cảm. Người đó còn sử dụng “hơn ba mươi mấy”, một con số không cụ thể, khiến tin tức càng mơ hồ.

Phân tích xong thấy cái tin này nó cũng khá là bình thường, không chứa những yếu tố kì lạ hay vô lí thì bạn sẽ đến bước tiếp theo: kiểm định nguồn thông tin. (Mình đã giải thích ở mục Làm thế nào để kiểm chứng tin đồn?. Các bạn kéo lên xem lại nếu cần nhé!)

Cuối cùng đã đến bước hành động. Nếu tin này là đúng, bạn có thể chia sẻ nó cho nhiều người cùng biết. Còn nếu là tin đồn, bạn có thể chọn nhiều cách xử lí khác nhau. Có thể bạn sẽ phớt lờ, nhưng nhớ là đừng chia sẻ khiến tin đồn ngày càng lan rộng. Bạn cũng có thể chọn cách đối mặt với những tin đồn đó. Cảnh báo cho người khác biết những tin này là sai sự thật là cách dễ dàng và hiệu quả. Bạn có thể đưa bằng chứng, phân tích cái sai, chỉ ra nguồn không chính thống…. để thuyết phục họ. Hay báo cho cơ quan có thẩm quyền để phủ nhận tin đồn, giải quyết các trường hợp lan truyền tin sai sự thật.

Dù chọn cách xử lí thế nào cũng không nên tiếp tay cho những tin đồn được lan truyền xa hơn, cho những người lợi dụng việc lan truyền tin đồn để kiếm lợi cho bản thân.

 

Tài liệu: http://phan-tan.blogspot.com/2015/06/van-e-tin-on-trong-nghien-cuu-du-luan_19.html

Hoàng Giang

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *