“TRUYỀN THỐNG DẠY DỖ” MANG TÊN CON NHÀ NGƯỜI TA

Đây là ai?

Địa điểm cư trú: nhà hàng xóm, cùng lớp, trên TV, báo, đài, thậm chí vô gia cư.

Bối cảnh xuất hiện: khi bạn không có hoặc có ít hơn những thành tích, đặc điểm mà “ai đó” sở hữu, thì nhân vật này xuất hiện và được đặt lên bàn cân.

Tuổi tác: thường bằng tuổi bạn hay không giới hạn tuổi tác.

Đặc điểm nhận diện: Trong mắt người khác họ là người có khả năng làm tốt một hay một số việc trên đời, từ học hành cực siêu tới nấu ăn cực đỉnh, từ giỏi việc nước tới đảm việc nhà. Trên thông thiên văn, dưới tường địa lý, cái gì cũng làm được, cái gì cũng làm tốt hơn con nhà mình.

Nhân vật đó không ai khác, đích thị là: con nhà người ta – một nhân vật bất hủ và vô cùng hoàn hảo.

Nhân vật đó không ai khác, đích thị là: con nhà người ta – một nhân vật bất hủ và vô cùng hoàn hảo.

Con nhà người ta, danh xưng phổ biến xuất hiện và trở thành “truyền thống dạy dỗ” con trẻ của các bậc phụ huynh. Với mong muốn nêu gương một nhân vật nổi bật hơn để con nhà mình nhìn nhận lại bản thân, kích thích tính cạnh tranh, thúc đẩy con vượt qua giới hạn bản thân để trở nên hoàn hảo hơn. Tuy nhiên, sự xuất hiện thường xuyên của nhân vật này sẽ là những mối đe dọa đến con nhà mình.

Con nhà người ta tác động đến con nhà mình như thế nào?

  • Đánh mất giá trị của riêng mình

Theo Rosenthal – nhà Tâm lý học người Mỹ đã chỉ ra rằng: con người chịu sự ám thị nào đó lâu dài thì kết quả họ sẽ trở thành người như vậy. Hành động so sánh con nhà mình với con nhà người ta khiến trẻ cảm thấy bản thân mình không tốt, còn những người khác đều giỏi hơn mình, kèm với việc bạn không ghi nhận sự nỗ lực của trẻ sẽ khiến trẻ có suy nghĩ: “thôi bỏ đi, có cố gắng như thế nào cũng không bằng con nhà người ta”.

Tình trạng này diễn ra về lâu về dài sẽ khiến trẻ có một niềm tin rằng bản thân mình thấp kém. Từ đó, đứa trẻ sẽ trở nên nhút nhát, thiếu tự tin. Khiến đứa trẻ dễ nản lòng và bỏ qua thế mạnh, đam mê của mình khiến cho hoạt động học tập, phát triển bản thân bị suy giảm.
  • Ngại giao tiếp, khó mở lòng

Con người thường có xu hướng hạn chế hoặc tránh xa những mối đe dọa tiêu cực để giữ cho bản thân an toàn. Đương nhiên, con nhà mình sẽ có cảm giác sợ hãi và e dè khi chia sẻ, tâm sự với những người đã đem lại cho trẻ những gánh nặng tâm lý nặng nề từ việc so sánh. Điều này đánh mất sợi dây liên kết chặt chẽ giữa trẻ và người đã so sánh trẻ, khi con trẻ cảm thấy bản thân không được thấu hiểu. Trong các mối quan hệ xung quanh, đặc biệt là gia đình là môi trường giáo dục có tầm quan trọng trong sự phát triển tâm lý của trẻ.

Cảm giác lạc lõng, cô đơn và những cảm xúc không được chia sẻ mà bị dồn nén sẽ ảnh hưởng không tốt đến sự phát triển nhân cách con trẻ.

Cảm xúc này có thể dẫn đến những kiểu hành vi chống đối hay trở nên hư hỏng, … Nếu những hành vi này trẻ không thể hiện ra ngoài mà đối xử với chính bản thân mình thì sẽ dẫn đến stress học đường, thiếu động lực học tập, …

  • Xuất hiện những mối quan hệ tiêu cực

Khi nhân vật con nhà người ta được đưa ra để so sánh với con nhà mình, một khi sự so sánh vượt ngưỡng chịu đựng của trẻ. Thay vì đứa trẻ cảm thấy ngưỡng mộ và lấy đó làm động lực cho mình thì trẻ sẽ bắt đầu cảm thấy khó chịu, nảy sinh sự ghen tị, chán ghét với con nhà người ta. Như vậy, bạn đã là trung gian khiến mối quan hệ giữa trẻ với nhân vật con nhà người ta trở nên xấu đi. 

Trẻ ghen tị với “con nhà người ta”

Mọi sự so sánh đều là khập khiễng. Bởi lẽ mỗi đứa trẻ được sinh ra trong những hoàn cảnh, điều kiện sống, nuôi dưỡng, học tập và các mối quan hệ không hề giống nhau. Thay vì để con nhà người ta ảnh hưởng tiêu cực đến con nhà mình, hãy tôn trọng con vì chúng là duy nhất. 

Vậy chúng ta nên thúc đẩy sự phát triển của con nhà mình ra sao?

  • Không nhầm lẫn giữa nêu gương và so sánh

Một việc xuất phát từ động cơ tốt nhưng cách làm sai thì kết quả là sai. Tương tự như việc, chúng ta so sánh trẻ với con nhà người ta vì mong con trẻ nhìn vào để phát triển hơn, nhưng chỉ cần thiếu sự tinh tế thì rất dễ phản tác dụng. Các bậc phụ huynh có thể tạo động lực cho con bằng cách nêu gương, nói với trẻ: “Ba biết/ mẹ biết một bạn cũng gặp tình huống như con và bạn đã giải quyết nó như thế này…” Điều này có nghĩa rằng chúng ta kể cho đứa trẻ cách người khác vượt qua chướng ngại vật trong tình huống trẻ như thế nào để gợi ý cho trẻ cách thức con có thể tự mình nhận ra cách giải quyết cho riêng mình.

 

  • Ghi nhận sự nỗ lực của con trẻ

 

Chúng ta không sống cùng con nhà người ta và gắn bó với họ nhiều bằng con nhà mình. Vì vậy những điều chúng ta hay đem ra so sánh có thể chỉ là một điểm nổi bật mà mình bị cuốn hút, đừng vì sự nổi bật thoáng qua đó mà mình quên ghi nhận những thành tích của con nhà mình, dù kết quả có ra sao để đạt được kết quả đều cần sự cố gắng, nỗ lực. Dành cho trẻ lời khen ngợi về quá trình mà trẻ đã trải qua sẽ là động lực để trẻ phấn đấu.

  • Cùng con nhìn nhận và tìm cách làm tốt hơn

Bản chất của cuộc sống là sự phát triển và thay đổi không ngừng, vì vậy con trẻ cũng không thể cứ đứng hoài một chỗ, chỉ cần ngày hôm nay trẻ có sự tiến bộ hơn ngày hôm qua đã là sự thành công. Chúng ta hãy trở thành chỗ dựa đúng nghĩa của con trẻ, ghi nhận sự nỗ lực của trẻ, đồng thời tạo động lực và giúp trẻ để con em chúng ta trở nên tốt hơn mỗi ngày.

Mỗi chúng ta sinh ra là một bản gốc, không ai có thể dùng nút “Ctrl+C”, “Ctrl+V” để tạo ra bản y chang, vì vậy nhấn mạnh một lần nữa rằng: mọi sự so sánh đều là khập khiễng. Hãy tôn trọng sự khác biệt và để con trẻ thỏa sức với khả năng của mình. 

Viết đến đây tôi nghĩ ngay đến một câu nói của Albert Einstein: 

“Ai cũng là thiên tài. Nhưng nếu bạn đánh giá một con cá bằng khả năng leo cây, nó sẽ sống suốt đời với niềm tin rằng nó là kẻ đần độn”.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *